فناوری ساخت قنات توسط ایرانیان باستان کشف شد که در این تکنولوژی آب در تمام طول سال بدون هیچ ابزار کمکی به سطح زمین می‌رسد و کشاورزان می‌توانند از این مایع حیاتی برای آبیاری استفاده کنند.

این سازه‌های با شکوه به یادگار مانده از ایران باستان که کاریز هم نامیده می شود به کانال‌های زیرزمینی‌ گفته می‌شود و این سازه‌ها در اعماق زمین حفر و به وسیله آبراه‌های مختلف آب را به سمت سطح زمین هدایت می‌کند.

قنات‌ها از چندین چاه عمودی کنارهم تشکیل شده که در یک سطح شیب دار حفر می‌شوند و از طریق یک تونل زیرین به هم مرتبط هستند،نخستین چاه که به آن (مادر چاه) می‌گویند عمیق‌ترین چاه قنات است که تا مرز رسیدن به آب‌های زیرزمینی حفر می‌شود به این ترتیب که آب مادر چاه وارد تونل زیرین می‌شود و از دامنه‌ها به سمت دشت حرکت می‌کند تا به سطح زمین برسد،شیب قنات به شکل دقیق و استوار ساخته می‌شد که از شسته شدن کف تونل و فرسایش خاک جلوگیری می‌کرد.

ساخت قنات نیازمند محاسبات و مهندسی دقیقی بود؛ چنین محاسباتی باعث حیرت و شگفتی محققان غربی است به طوری که برای اینکه فرد حفر کننده چاه (مقنی) دچار کمبود اکسیژن نشود هر چندوقت یک‌بار از بالا به داخل چاه سیمان پرت می‌شد تا هوا به پایین برده شود و او نفسی تازه کند.

اگر سازنده قنات دچار گاز گرفتی می‌شد سرکه زیر بینی او گرفته می‌گرفتند تا واکنش‌های شیمیایی باعث درمان او شود و برای صاف حفر کردن تونل از روش شمع و سایه استفاده می‌شد که همه این روش‌ها نشان دهنده نبوغ کم مانند ایرانیان در آن دوران بوده است.

قنات‌ها نماد تلاش ایرانیان برای هدایت آب

باستان‌شناس و معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد اعتقاد داردکه قنات‌های تاریخی که در طول دوران در کشورمان ساخته شده گواه تلاش ایرانیان باستان برای هدایت آب به مناطق تشنه است.

اصغر آتشفراز با اشاره به اینکه بخشی از استان کهگیلویه و بویراحمد گرمسیر و قسمت دیگری از آن به علت اختلاف ارتفاع نیازمند هدایت آب بوده تاکید کرد: نیاکان ایرانی در دوران‌های مختلف از دوره ساسانیان تا صفویان با ایجاد قنات در نقاط مختلف استان آب را برای مصارف کشاورزی و آشامیدنی هدایت کرده‌اند.

قنات‌ها در کهگیلویه و بویراحمد

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد عنوان کرد:۱۳ مجموعه قنات تاریخی در استان وجود دارد که چهار مورد آن در فهرست آثار ملی ثبت شده است.

آتش‌فراز تاکید کرد: قنات‌های خمینی‌آباد،کلایه،سرفاریاب و تمرین در فهرست آثار ملی شده است.

وی عنوان کرد:رشته قنات‌های روستای خمینی آباد شهرستان دنا یادگار دوره صفوی که همچنان کاربرد توزیع آب چشمه های بالادست خود را حفظ کرده یکی از مهمترین این سازه‌ها در استان است.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد تاکید کرد:رشته قنات‌های روستای خمین آباد شهرستان دنا که یک کیلومتر طول دارد به علت اهمیت آن به عنوان الگوی آبیاری سنتی اسفند ماه سال۱۴۰۲ در فهرست آثار ملی ثبت شد.

وی با اشاره به اینکه یکی از رشته قنات‌های کهگیلویه و بویراحمد در نزدیکی بافت تاریخی دهدشت ایجاد شده که تاکنون حداقل ۱۵۰ حلقه چاه قابل مشاهده شده تاکید کرد که چاه مادر این رشته قنات‌ها دلاور نام دارد.

آتشفراز تصریح کرد: قنات دشت سرفاریاب که آب را به روستای دلی‌یاسین می‌رساند از دیگر قنات‌های مهم کهگیلویه و بویراحمد است.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد ابراز داشت:قنات تمبی در شهرستان چرام که ۱۰۰ چاه آن شناسایی شده از دیگر قنات‌های ثبت ملی شده استان محسوب می‌شود.

وی اظهار کرد: آن طور که عکس‌های هوایی به جا مانده از سال های ۱۳۳۰ نشان می‌دهد در دشت یاسوج و جایی که امروز نزدیکی انبارهای شرکت پخش فراورده‌های نفتی قرار دارد پیش از این قنات‌هایی وجود داشته و اکنون از بین رفته است.

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کهگیلویه و بویراحمد با اشاره به اینکه مدیریت قنات‌های استان اکنون به عهده جهاد کشاورزی است عنوان کرد: انجام یک کار مشترک برای جمع آوری و مستندنگاری همچنین احیای این قنات‌ها ضرورتی برای حفظ یادگارهای ایران باستان است.

وی با یادآوری اینکه هم اکنون ۶ رشته از قنات‌های تاریخی کهگیلویه و بویراحمد برای هدایت آب کشاورزی از آن استفاده می‌شود عنوان کرد:در صورت تامین اعتبار احیای این سازه‌های تاریخی امکان‌پذیر است.

کهگیلویه و بویراحمد با بیش از ۷۲۶ هزار نفر جمعیت در جنوب غربی ایران قرار دارد و این استان بیش از ۱۶ هزار کیلومتر مربع مساحت دارد.